Zelfstandigenwet: dit vinden de 'zorg' en zzp'ers ervan

De internetconsultatie over de Zelfstandigenwet is op 29 oktober gesloten. De 'vangst': 1.172 openbare reacties, waarvan ongeveer 60 inhoudelijk over de zorg. In dit artikel zetten we deze reacties op een rij. De algehele tendens: brede eensgezindheid over een paar belangrijke punten. Maar ook een breuklijn die voor veel zelfstandig zorgprofessionals van groot belang is.

Wat wil de Zelfstandigenwet veranderen?

Met de Zelfstandigenwet wil het kabinet meer duidelijkheid geven over wie als zelfstandige mag werken. Centraal staat een 'veilige haven': wie aan een reeks voorwaarden voldoet, kan zonder risico op naheffingen als zelfstandige worden ingehuurd. Voldoe je niet aan die voorwaarden? Dan wordt beoordeeld met een bredere toets, waarin onder meer gezag en inbedding in de organisatie meewegen.

Voor de zorg zitten de knelpunten in de details. De memorie van toelichting (MvT) noemt de per uur betaalde zorgmedewerker als voorbeeld van iemand die níet als zelfstandige werkt. Het is onduidelijk hoe protocollen, roosters en wettelijke kwaliteitseisen worden beoordeeld: als gewone eisen van goede zorg of als aanwijzingen van een werkgever?

SoloPartners: veilige haven moet ook voor zorg-zzp'ers bereikbaar zijn

Ook SoloPartners heeft gereageerd op het wetsvoorstel. Wij steunen het doel van de wet: duidelijkheid en het tegengaan van schijnzelfstandigheid. Echter, in het huidige voorstel ligt de veilige haven voor het grootste deel van de zelfstandige zorgprofessionals buiten bereik. Dat komt niet doordat het geen echte ondernemers zijn; het komt door de manier waarop de zorg wettelijk en financieel is georganiseerd.

Onze belangrijkste punten:

• Stel gezag vast waar het werkelijk bestaat. Maar schrijf zelfstandigen niet voor hoe zij hun onderneming moeten inrichten.
• Baseer de 'veilige haven' op de zelfstandigentoets, zonder aparte werkrelatietoets.
  Voor het bestrijden van schijnzelfstandigheid bestaat al een route in het Burgerlijk Wetboek (art. 7:610 BW).
• Erken dat Wkkgz-plichten van de zorgaanbieder, roosters, overdracht en betaling per uur bij de zorg horen en geen bewijs zijn van gezag.
• Besteed aandacht aan pgb, starters die uit loondienst komen, zelfstandigen die in deeltijd werken en de hoogte van het minimumbedrag voor voorzieningen.

SoloPartners heeft bovendien meegeschreven aan de reactie van VZN, die namens ongeveer 140.000 zelfstandigen spreekt. VZN steunt de wet maar stelt ook dat de veilige haven voor veel echte zelfstandigen onbereikbaar is. De koepel doet een concreet tekstvoorstel: wettelijke plichten die op de zorgaanbieder rusten, mogen niet meetellen als bewijs dat iemand in dienst werkt.

Eén gezamenlijk geluid: professionele zorg is geen werkgeversgezag

Op het belangrijkste punt spreekt de zorg met één stem:

Leg vast dat werken volgens professionele standaarden, protocollen en de verplichtingen uit de Wkkgz, de WGBO en de Wet BIG geen werkgeversgezag is.

Dit wordt breed gedragen door Zorgwerkgevers (de koepels BoZ en FMS, met onder meer ActiZ, de Nederlandse ggz, NVZ en VGN), zelfstandige klinieken, thuiszorgorganisaties, beroepsverenigingen van huisartsen, tandartsen, verloskundigen en jeugdhulpprofessionals, cliëntenorganisatie Per Saldo en SoloPartners.

Bijna al deze organisaties willen dat de regering dit uitwerkt in een aparte zorgparagraaf in de Memorie van Toelichting. Dat lijkt het kansrijkste gezamenlijke punt voor het vervolg.

Betaling per uur is in de zorg heel gewoon

In vrijwel alle reacties wordt het voorbeeld van de per uur betaalde zorgmedewerker aangevochten. Huisartsen, verloskundigen, jeugdhulp, thuiszorg, mondzorg, zorgfinancials en SoloPartners wijzen erop dat betaling per uur in de zorg gebruikelijk is. Immers, een nachtdienst kun je niet sneller afmaken. En in de palliatieve zorg of de jeugdhulp is een vaste prijs per resultaat niet realistisch.

Een enquête van ZZP Nederland laat zien dat 62,8% van de zelfstandigen in de zorg meestal per uur wordt betaald. Partijen die opdrachten beoordelen, komen op basis van eigen gegevens zelfs op ruim 97%.

Eén uitzondering valt op. De werkgeverskoepels BoZ en FMS maken in hun reactie geen expliciet bezwaar tegen dit criterium.

De eis van drie opdrachtgevers wringt in de zorgpraktijk

Ook de eis van drie opdrachtgevers krijgt veel kritiek. De verloskundigen (KNOV) willen het beoordelingscriterium schrappen omdat het parttimers, en daarmee onevenredig vaak vrouwen, raakt. Tandartsen, klinieken en huisartsen wijzen op starters, herintreders en hooggespecialiseerde professionals. Per Saldo en de pgb-zorgverleners benadrukken dat continuïteit van zorg bij één of twee budgethouders juist goede zorg is.

Er liggen concrete voorstellen voor een andere telwijze, zoals:

• patiënten of cliënten als opdrachtgever laten tellen;
• tellen per zorgaanbieder in plaats van per concern;
• een pauze in de telperiode bij zwangerschap of ziekte;
• een route met twee opdrachtgevers bij intensieve zorg.

Structureel zzp'en: daar lopen de meningen uiteen

Achter de eensgezindheid over protocollen gaat een belangrijk verschil schuil. De BoZ en de FMS stellen dat structurele banen zoveel mogelijk via loondienst moeten worden ingevuld. Zorgbranches moeten bovendien de inzet van zzp’ers 'beperken' tot zorgspecifieke spelregels. Enkele andere zorgorganisaties spreken vooral over tijdelijke en aanvullende inzet. Dat sluit aan bij het doel dat het kabinet in de toelichting bij de conceptwet noemt: mensen stimuleren om in dienst te blijven in de zorg.

Daar zit een risico. Een zorgparagraaf die je op die leest schoeit, kan zelfstandigen die structureel diensten draaien alsnog buitensluiten. SoloPartners, Zorgthuisnl en veel individuele zelfstandigen vinden dat ook zij toegang tot de 'veilige haven' van de Zelfstandigenwet moeten hebben.

De vakbonden FNV, CNV en VCP zijn fundamenteel kritisch over de wet. Hun voorbeeld van schijnzelfstandigheid komt uit de zorg: een zelfstandig verpleegkundige die jarenlang op dezelfde afdeling meedraait in rooster, overdracht en teamoverleg. Huisartsen, tandartsen en verloskundigen beroepen zich op hun professionele autonomie. Voor zelfstandig verpleegkundigen en verzorgenden in een vast rooster wordt dit daarom het gevoeligste punt in het vervolg.

Van V&VN en KNMG troffen wij geen openbare reactie aan. Mogelijk hebben zij niet-openbaar, of via een koepel, gereageerd.

Pgb-zorg vraagt om een eigen benadering

Per Saldo, de landelijke pgb-vereniging, vraagt om een aparte pgb-paragraaf. Budgethouders zijn particulieren zonder middelen voor boetes of naheffingen. Daarom zouden zij daarvoor moeten worden gevrijwaard.

De volgende stappen richting nieuwe wetgeving

De regering verwerkt nu de reacties van de internetconsultatie. Daarna gaat het wetsvoorstel naar de Raad van State en vervolgens naar de Tweede Kamer. We houden je op de hoogte!

SoloPartners blijft zich de komende tijd inzetten voor:

• een zorgparagraaf die óók ruimte biedt aan zelfstandigen die structureel werken, en niet alleen aan tijdelijke en aanvullende inzet;
• het schrappen of aanpassen van het voorbeeld van de per uur betaalde zorgmedewerker;
• een telwijze van opdrachtgevers die past bij de zorgpraktijk;
• een werkbare oplossing voor pgb-zorg.

Jouw ervaringen uit de praktijk maken ons verhaal in Den Haag sterker. Loop je tegen concrete knelpunten aan, bijvoorbeeld bij opdrachtgevers die nu al terughoudend worden? Laat het ons weten door een mail te sturen naar [email protected]