Rechter schept duidelijkheid: zorgmaatjes zijn zzp’ers, geen werknemers

Het is een vraag die in de zorgsector al langer voor onzekerheid zorgt: wanneer werkt iemand als zelfstandige en wanneer is er toch sprake van een dienstverband? Een recente uitspraak van de Rechtbank Rotterdam biedt houvast; in elk geval voor zelfstandig werkende mantelzorgers.

De discussie over zzp in de zorg laait al jaren op

Zorgmaatje aan Huis Nederland en twee van haar regionale entiteiten werken met freelance mantelzorgers. Deze ‘zorgmaatjes’ begeleiden thuiswonende ouderen en hulpbehoevenden. Denk aan gezelschap houden, boodschappen doen of samen wandelen. Alle betrokken partijen (zowel de zorgorganisatie als de zorgmaatjes zelf) waren het erover eens dat er sprake was van een overeenkomst van opdracht en niet van een arbeidsovereenkomst. Toch wilden zij zekerheid omdat de rechtspraak over dit onderwerp de afgelopen jaren nogal wisselend is geweest.

Zij stapten samen naar de kantonrechter via artikel 96 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering: een bijzondere route waarbij beide partijen gezamenlijk de rechter vragen om een bindend oordeel, ook als zij het met elkaar eens zijn. De rechter deed dat op 30 april 2026 en gaf ze gelijk: de zorgmaatjes werken op basis van een overeenkomst van opdracht. Er is dus geen sprake van een arbeidsovereenkomst.

Signalen van écht zelfstandig ondernemerschap

De rechter paste het zogeheten Deliveroo-toetsingskader toe dat de Hoge Raad in 2023 vaststelde. Daarin wordt aan de hand van negen gezichtspunten beoordeeld of iemand werknemer of zelfstandige is. De uitkomst hangt altijd af van het totaalplaatje.

In deze zaak wogen de volgende kenmerken zwaar in het voordeel van de overeenkomst van opdracht:

• Losse opdrachten per cliënt
  De zorgmaatjes werken niet structureel voor de organisatie, maar accepteren of weigeren per opdracht. Pas als zij een opdracht accepteren, ontstaat er een werkrelatie. Aan weigeren zijn geen nadelige gevolgen verbonden.
• Volledige vrijheid in uitvoering en werktijden
  De zorgmaatjes bepalen zelf hoe zij het werk uitvoeren en stemmen de werktijden rechtstreeks af met de cliënt. De opdrachtgever mag alleen het gewenste resultaat aangeven, niet de werkwijze. Er is geen sprake van directe aansturing of toezicht.
• Vervangingsmogelijkheid
  Als een zorgmaatje niet beschikbaar is, regelt hij of zij zelf vervanging; ook door iemand van buiten het netwerk. Dat past niet bij een arbeidsovereenkomst waarbij persoonlijke arbeidsplicht de norm is.
• Beperkte organisatorische inbedding
  De zorgmaatjes hoeven niet deel te nemen aan interne vergaderingen, trainingen of functioneringsgesprekken. Zij zijn niet gebonden aan interne personeelsregels en krijgen, op een identificatiebadge na, geen bedrijfsmiddelen.
• Financieel risico voor de zorgmaatjes
  Alleen gewerkte uren worden betaald. Bij ziekte of vakantie is er geen recht op doorbetaling en kosten worden in principe niet vergoed. Dat risico is een kenmerk van zelfstandigheid.
• Vrijheid om voor andere opdrachtgevers te werken
  De zorgmaatjes zijn vrij om tegelijkertijd voor andere organisaties te werken. Ze zijn niet exclusief verbonden aan de zorgorganisatie.

Wat betekent dit voor zzp’ers in de zorg?

Deze uitspraak laat zien dat het ook in de zorgsector mogelijk is om rechtsgeldige overeenkomsten van opdracht te sluiten. Mits de samenwerking in de praktijk ook echt als zodanig wordt vormgegeven. De rechter keek niet alleen naar wat er op papier staat, maar nadrukkelijk ook naar hoe partijen de afspraken in de praktijk uitvoerden.

Voor zzp’ers die als mantelzorger of zorgbegeleider werken, geeft dit arrest aanknopingspunten om te beoordelen of hun situatie vergelijkbaar is. Sleutelvragen daarbij zijn:

• bepaal jij zelf hoe en wanneer je werkt?
• Kun je opdrachten weigeren zonder gevolgen?
• Loop jij zelf financieel risico?
• Werk je ook voor andere opdrachtgevers?

Hoe meer van deze vragen je met ‘ja’ kunt beantwoorden, hoe sterker de positie als zelfstandige.

Wat betekent dit voor opdrachtgevers in de zorg?

Voor zorginstellingen en -platforms die werken met zzp’ers biedt deze uitspraak een nuttig handvat. Maar let op: de rechter beoordeelt áltijd de feitelijke situatie. Een contract dat spreekt van ‘overeenkomst van opdracht’ biedt geen garantie als de praktijk er anders uitziet. De vrijheid in uitvoering, de mogelijkheid tot weigering en het financieel risico moeten ook daadwerkelijk in de samenwerking tot uiting komen.

Bijzonder aan deze zaak is dat beide partijen samen naar de rechter zijn gegaan om zekerheid te krijgen. Dit is een slimme zet in een rechtspraktijk die nog altijd in beweging is. Ook voor andere organisaties en zelfstandigen in de zorg kan dit een optie zijn als er twijfel bestaat over de aard van de samenwerking.

De koers van de rechtspraak wordt steeds duidelijker

Deze uitspraak staat niet op zichzelf. De rechtspraak over arbeidsrelaties is de afgelopen jaren volop in beweging en de richting wordt steeds duidelijker. Ook na het Deliveroo-arrest van de Hoge Raad in 2023 zijn er nog voldoende mogelijkheden om als zzp’er in de zorg te werken. De verwachting is dat er de komende tijd meer uitspraken volgen waarin rechters een overeenkomst van opdracht aannemen.

De Belastingdienst en het ministerie van SZW moeten zich schamen voor de negatieve standpunten en ontmoedigende berichtgeving van de afgelopen jaren. De nieuwe minister van SZW belooft inmiddels beterschap. Het wachten is nog op de Belastingdienst. Die moet tijdens controles ook de aandacht gaan geven aan de kenmerken van ondernemerschap. Dat gebeurt tot nu toe onvoldoende.

De uitspraak is in ieder geval goed nieuws voor zzp’ers en opdrachtgevers die hun samenwerking zorgvuldig hebben ingericht. De rechtsonzekerheid van de afgelopen jaren neemt langzaam af; niet door één grote doorbraak, maar door een gestage opeenhoping van uitspraken die het beeld bevestigen.

Vraag over jouw situatie? We horen het graag!

Heb je vragen over jouw specifieke situatie als zzp’er of opdrachtgever in de zorg? Laat het ons weten en neem contact op met onze klantenservice. We denken graag met je mee.