Zorgverzekeraars Nederland wil niet-gecontracteerde zorg afschaffen: slecht nieuws voor patiënt en zorgverlener

Zorgverzekeraars Nederland (ZN) vraagt de kabinetsformateur om niet-gecontracteerde zorg volledig af te schaffen. SoloPartners vindt dit een slecht en eenzijdig voorstel. Het beperkt de keuzevrijheid van patiënten en verzwakt de positie van zelfstandig zorgverleners. Dat kan grote gevolgen hebben voor de toegankelijkheid en kwaliteit van zorg.

Voorstel zonder goede onderbouwing

In een openbare brief aan kabinetsformateur Letschert stelt ZN dat duizenden niet-gecontracteerde zorgaanbieders zich richten op ‘eenvoudige en winstgevende zorg’. Daardoor zouden gecontracteerde aanbieders met de complexe zorg blijven zitten.

ZN onderbouwt deze zware beschuldigingen niet met cijfers of onafhankelijk onderzoek. Dat is zorgelijk, gezien de grote impact van het voorstel op patiënten en zorgverleners.

De praktijk is anders

Eerder onderzoek naar niet-gecontracteerde wijkverpleging laat juist zien dat deze zorgverleners vaak complexe cliënten helpen. Cliënten die bij gecontracteerde aanbieders soms niet terechtkunnen.

Het beeld van ‘zorgcowboys’ die snel geld verdienen, klopt niet met de dagelijkse praktijk. Veel zelfstandig zorgverleners kiezen bewust voor niet-contracteren. Zij willen minder administratie, meer tijd voor cliënten en zelf regie houden over hun werk. Dat doen zij vaak tegen scherpe tarieven.

Verzekeraars sluiten zelf minder contracten

Opvallend is dat de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) op 15 december 2025, slechts drie dagen voor de brief van ZN, meldde dat zorgverzekeraars dit jaar juist minder contracten hebben afgesloten dan vorig jaar. In bijna alle sectoren is het aantal gecontracteerde zorgaanbieders gedaald.

Daarnaast hebben zorgaanbieders bij de NZa gemeld dat verzekeraars zich niet altijd aan de contracteerregels houden. Deze signalen worden nu onderzocht. Dit laat zien dat het probleem niet alleen bij zorgaanbieders ligt, maar ook bij verzekeraars zelf.

Waarom zorgverleners niet contracteren

Uit onderzoek blijkt dat zorgverleners om duidelijke en legitieme redenen kiezen voor niet-gecontracteerde zorg:

• Tarieven zijn te laag: Veel contracttarieven en budgetplafonds zijn te laag voor kostendekkende, kwalitatief goede zorg. ActiZ, de brancheorganisatie van zorgaanbieders, heeft hier herhaaldelijk op gewezen.
• Hoge werkdruk: Gecontracteerde aanbieders melden dat ze door de sterke focus op doelmatigheid minder tijd per cliënt hebben en hogere werkdruk ervaren.
• Weinig ruimte voor eigen keuzes: Zorgverleners willen directe sturing op hun zorgverlening zonder voortdurende bemoeienis van verzekeraars bij medische beslissingen.
• Selectief inkoopbeleid: Niet alle zorgverleners krijgen de kans tot contracteren door selectieve inkoop van verzekeraars.

Vrije artsenkeuze komt in gevaar

Patiënten mogen nu zelf kiezen welke zorgverlener het beste bij hen past, ook als deze geen contract heeft met de verzekeraar. Verzekeraars vergoeden dan slechts een deel van de kosten. Dit recht is vastgelegd in de Zorgverzekeringswet. Als niet-gecontracteerde zorg wordt afgeschaft, verdwijnt deze keuzevrijheid. Dat is een grote stap terug, zeker nu persoonlijke en passende zorg steeds belangrijker wordt.

Wie controleert de zorgverzekeraars?

ZN wil strengere controle op zorgaanbieders. Maar wie controleert de zorgverzekeraars zelf? Al jaren zijn er signalen over:

• Willekeurige weigering van machtigingen zonder goede medische onderbouwing
• onduidelijke inkoopregels
• weinig transparantie over eigen administratiekosten en winstmarges
• het achterblijven van contractering

Door niet-gecontracteerde zorg af te schaffen, krijgen verzekeraars nog meer macht.

Wat is een beter alternatief?

In plaats van niet-gecontracteerde zorg af te schaffen, pleit SoloPartners voor een evenwichtige aanpak:

• Handhaving bestaande regels: Laat de NZa handhavend optreden tegen verzekeraars die zich niet aan contracteerregels houden, zoals blijkt uit de recente signalen.
• Eerlijke tarieven: Zorg voor kostendekkende tarieven en realistische budgetplafonds, zodat contracteren voor meer zorgverleners aantrekkelijk wordt.
• Wederzijdse transparantie: Niet alleen zorgaanbieders, maar ook verzekeraars moeten transparant zijn over hun inkoop- en weigeringspraktijken.
• Onafhankelijke toetsing: Creëer een systeem van objectieve, onafhankelijke beoordeling van indicaties en machtigingsverzoeken, zodat medische beslissingen niet door financiële prikkels worden bepaald.
• Behoud keuzevrijheid: Bescherm de vrije artsenkeuze van patiënten als fundamenteel recht.

Conclusie

Het voorstel van Zorgverzekeraars Nederland lost de problemen in de zorg niet op. Het schuift de verantwoordelijkheid af op zelfstandig zorgverleners en beperkt de keuzevrijheid van patiënten.

Recente cijfers van de NZa laten zien dat zorgverzekeraars zelf een belangrijke rol spelen in het probleem. SoloPartners roept de kabinetsformateur daarom op om dit eenzijdige voorstel niet over te nemen. SoloPartners stelt dat de oplossing voor toegankelijke en betaalbare zorg niet ligt in het afschaffen van niet-gecontracteerde zorg, maar in het aanpakken van de echte problemen: te lage tarieven, gebrek aan transparantie en onvoldoende handhaving van bestaande regels, aan beide kanten van de tafel.