Schijnzelfstandigheid – hoe zit het ook alweer?

Sinds 1 januari 2025 handhaaft de Belastingdienst weer op schijnzelfstandigheid. Dat betekent dat zzp'ers en opdrachtgevers extra alert moeten zijn op de manier waarop zij samenwerken. Tegelijkertijd wordt gewerkt aan nieuwe wetgeving die meer duidelijkheid moet geven over zelfstandig ondernemerschap. Wat betekent dit nu voor zzp'ers en opdrachtgevers?

Wat is schijnzelfstandigheid?

Je praat over schijnzelfstandigheid wanneer iemand als zzp’er werkt, maar eigenlijk ‘functioneert’ als een werknemer in loondienst. Deze groep zzp’ers heeft vaak dezelfde verplichtingen, werktijden en verantwoordelijkheden als reguliere werknemers. Maar zonder de bijbehorende voordelen zoals bijvoorbeeld sociale zekerheid en pensioenopbouw.

Het gaat niet alleen om wat er in een overeenkomst staat. Vooral de manier waarop partijen daadwerkelijk samenwerken is van belang. De rechter kijkt daarbij naar alle omstandigheden van het geval. Onder meer de aard en duur van het werk, de manier waarop het werk en de werktijden worden bepaald, de mate van zelfstandigheid en het ondernemersrisico kunnen een rol spelen.

De Belastingdienst handhaaft weer

Sinds 1 januari 2025 is het handhavingsmoratorium van de Belastingdienst vervallen. De Belastingdienst controleert sindsdien weer op schijnzelfstandigheid.

Als de Belastingdienst vaststelt dat feitelijk sprake is van een dienstbetrekking, kan de opdrachtgever te maken krijgen met correctieverplichtingen en naheffingen voor de loonheffingen.

Dat maakt het voor opdrachtgevers belangrijk om kritisch te kijken naar bestaande en nieuwe samenwerkingen met zzp'ers.

Wat betekent dit voor zzp'ers?

Voor zelfstandigen is het belangrijk dat zij ook daadwerkelijk als ondernemer werken. Denk aan werken voor eigen rekening en risico, meerdere opdrachtgevers hebben, een goede administratie voeren en zich als ondernemer naar buiten toe presenteren.

Ook in de dagelijkse samenwerking moet de zelfstandige voldoende ruimte hebben om het werk zelfstandig uit te voeren. Alleen in het contract opnemen dat iemand zzp'er is, is niet voldoende.

Ook opdrachtgevers moeten alert blijven

Voor opdrachtgevers geldt hetzelfde: de praktijk is bepalend. Een overeenkomst van opdracht voorkomt niet automatisch dat sprake is van een dienstverband.

Het is daarom verstandig om niet alleen naar het contract te kijken, maar ook naar de dagelijkse samenwerking. Geeft de opdrachtgever feitelijk leiding en toezicht? Bepaalt de opdrachtgever hoe, wanneer en waar het werk wordt uitgevoerd? Of heeft de zelfstandige daadwerkelijk ruimte om de opdracht zelfstandig uit te voeren?

En de Zelfstandigenwet?

Het kabinet heeft het wetsvoorstel Zelfstandigenwet in internetconsultatie gebracht. De wet moet duidelijk maken wanneer je zeker als zelfstandige werkt. Maar voor zzp’ers die via een zorginstelling werken, dreigt het tegenovergestelde. Lees het artikel hierover! SoloPartners roept zorg-zzp’ers op om te reageren.

De wet is nog niet van kracht. Er is dus geen reden om de beoordeling van arbeidsrelaties uit te stellen. Zolang de Zelfstandigenwet nog niet geldt, moeten opdrachtgevers en zzp'ers uitgaan van de huidige regels.

De belangrijkste vraag blijft daarom: wordt er in de praktijk echt als zelfstandige gewerkt? Door niet alleen het contract, maar juist ook de dagelijkse samenwerking regelmatig te beoordelen, kunnen zzp'ers en opdrachtgevers het risico op schijnzelfstandigheid beperken.

Handhaving door Belastingdienst

De Belastingdienst speelt een belangrijke rol bij het handhaven van de regels rondom schijnzelfstandigheid; zij voert controles uit en spoort overtredingen op. Dit betekent inspecties op de werkrelaties tussen zzp’ers en hun opdrachtgevers. Als zzp’er in de zorgsector moet je je dus bewust zijn van de regels en criteria om schijnzelfstandigheid te voorkomen.

Wordt schijnzelfstandigheid geconstateerd? Dan kan de Belastingdienst de opdrachtgever naheffingen opleggen voor niet-betaalde loonheffingen en premies. Zorg dus dat je als zzp’er goed op de hoogte bent van de geldende criteria en leef deze na.

Aantal tips om schijnzelfstandigheid te voorkomen

Voor de zzp’er in de zorg is het belangrijk om te weten hoe je schijnzelfstandigheid voorkomt. Hieronder volgen enkele stappen en tips om dit te bereiken:

1. Werk voor meerdere opdrachtgevers: Een belangrijke indicatie van echte zelfstandigheid is het hebben van meerdere opdrachtgevers (minimaal 3 op jaarbasis). Zo toon je aan dat je niet afhankelijk bent van één inkomstenbron, zoals een werknemer in loondienst dat is.
2. Zorg voor duidelijke contracten: Zorg dat je contracten hebt die duidelijk maken dat je als zelfstandige werkt.
3. Factureer correct: Factureer je werkzaamheden op een manier die past bij een ondernemer. Dit houdt in dat je periodiek factureert, administratie bijhoudt en, indien nodig, btw-aangifte doet.
4. Investeer in je onderneming: Dit varieert van het aanschaffen van eigen materialen en hulpmiddelen tot het volgen van opleidingen en cursussen op eigen kosten.

Let er bij het accepteren van opdrachten op dat je voldoende zelfstandig en onafhankelijk kunt werken met zo min mogelijk sturing vanuit de opdrachtgever. Dan is het risico op vervelende discussies met de Belastingdienst het kleinst.