Zelfstandigenwet belooft zekerheid, maar laat zorg-zzp’er in onzekerheid

Het kabinet heeft het wetsvoorstel Zelfstandigenwet in internetconsultatie gebracht. De wet moet duidelijk maken wanneer je zeker als zelfstandige werkt. Maar voor zzp’ers die via een zorginstelling werken, dreigt het tegenovergestelde. SoloPartners roept zorg-zzp’ers op om te reageren.

Let op: dit is een wetsvoorstel. De tekst kan na de consultatie en tijdens de behandeling in de Tweede en Eerste Kamer nog veranderen. Voor nu verandert er niets aan hoe je werkt.

Wat regelt de Zelfstandigenwet?

De wet voegt een nieuw lid toe aan artikel 7:610 van het Burgerlijk Wetboek. Wie aan zeven voorwaarden voldoet, werkt volgens de wet ‘in ieder geval’ niet in loondienst. Die voorwaarden zijn verdeeld over twee toetsen:

• De zelfstandigentoets
  Deze toets gaat over jou als ondernemer: minstens drie opdrachtgevers, een minimumbedrag besteed aan voorzieningen zoals een AOV of pensioen en basisvoorwaarden zoals een KvK-inschrijving en btw-nummer.
• De werkrelatietoets
  Deze toets gaat over elke opdracht afzonderlijk: de bedoeling van partijen, vrijheid in de uitvoering, vrijheid in werktijden en werkplek en werken voor eigen rekening en risico.

Voldoe je niet aan alle voorwaarden, dan ben je daarmee niet automatisch werknemer. Je arbeidsrelatie wordt dan beoordeeld zoals nu, op basis van alle omstandigheden. De beoogde ingangsdatum is 1 januari 2028.

Wat werd er in 2015 afgesproken?

De Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz) verplicht zorgaanbieders om met iedere zzp’er een schriftelijke overeenkomst te sluiten. Hierin staat dat de zzp’er zich houdt aan de regels die de instelling heeft vastgesteld over de zorgverlening. Toen die wet werd voorbereid, was de vraag of die binding niet automatisch zou leiden tot een dienstverband. Het kabinet was daar in 2015 duidelijk over. De Wkkgz geeft de zzp’er juist een eigen wettelijke verantwoordelijkheid voor goede zorg. De verplichte overeenkomst ‘benadrukt de eindverantwoordelijkheid van de zorgaanbieder’. En of er sprake is van een dienstbetrekking hangt af van hoe de relatie is vormgegeven en hoeveel zeggenschap de zzp’er heeft over het eigen werk (Kamerstukken II 2014/15, 32 642, nr. 8).

Met andere woorden: werken volgens de regels van een zorginstelling en tegelijk zelfstandig zijn, gaan samen. Dat uitgangspunt is sindsdien de basis voor het werken als zzp’er via een zorgorganisatie.

Wat zegt de nieuwe toelichting?

In de memorie van toelichting bij de Zelfstandigenwet, ofwel de schriftelijke uitleg bij het wetsvoorstel, vinden we de Wkkgz en het standpunt uit 2015 nergens terug. Wel staan er passages in die zorg-zzp’ers direct raken:

• Wettelijke regels als obstakel
  De regering schrijft dat wet- en regelgeving die ‘ingrijpt op de verantwoordelijkheidsverdeling tussen partijen’ het ‘moeilijk voorstelbaar’ kan maken dat aan de werkrelatietoets wordt voldaan. Precies dat doet de Wkkgz.
• Protocollen
  Als een opdrachtgever eigen protocollen, bedrijfsregels of kwaliteitseisen oplegt, is dat volgens de toelichting ‘doorgaans een indicatie’ dat de zzp’er niet vrij is in de uitvoering. Kan een opdrachtgever de sturing niet loslaten, dan is de opdracht ‘lastig verenigbaar met zelfstandigheid’.
• Uurtarief
  Wie voor een bepaalde periode wordt ingehuurd tegen een vergoeding die uitsluitend per gewerkt uur wordt berekend, voldoet ‘in ieder geval niet’ aan het criterium eigen rekening en risico. Het voorbeeld dat de toelichting zelf gebruikt, is een zorgmedewerker die zes weken veertig uur per week wordt ingehuurd.

We hebben de belangrijkste punten voor je op een rij gezet in een document. Klik hier om het te bekijken.

Afspraken uit 2015 op losse schroeven

Formeel verandert de Zelfstandigenwet niets aan de Wkkgz en ook niet aan de beoordeling zoals die nu plaatsvindt. Het standpunt uit 2015 blijft daarvoor dus gewoon gelden. Maar de veilige haven, waarmee het kabinet zekerheid belooft, ligt buiten bereik voor een groot deel van de zorg-zzp’ers. Wie niet kan aantonen dat hij aan de nieuwe toets voldoet, moet terugvallen op de oude, onzekere beoordeling. En de verwachting is dat opdrachtgevers die terugval zullen zien als risic. Zo zet de nieuwe wet in de praktijk de afspraken uit 2015 op losse schroeven.

Minister schiet eigen doel voorbij

Daarmee schiet minister Aartsen zijn eigen doel voorbij. Zijn ambitie is juist dat de Zelfstandigenwet duidelijkheid brengt over wie als zelfstandige werkt, maar voor zorg-zzp’ers blijft die duidelijkheid uit. Ook komt de minister zijn toezegging niet na dat de Zelfstandigenwet voor 90 procent van de zzp’ers een oplossing biedt. De onduidelijkheden in de werkrelatietoets beperken zich namelijk niet tot de zorg. Ook in andere sectoren waar wettelijke kwaliteitseisen, protocollen of betaling per uur gebruikelijk zijn, kunnen zzp’ers niet met zekerheid vaststellen dat zij binnen de veilige haven vallen.

Is er ook goed nieuws?

Jazeker. De consultatieversie bevat ook verbeteringen, waarvan een aantal aansluit bij voorstellen die SoloPartners en VZN eerder deden:

• een betalingstermijn die je van je opdrachtgever accepteert telt gewoon mee;
• de vergelijking met werknemers is geen harde eis meer;
• wie geen arbeidsongeschiktheidsverzekering kan krijgen, mag het minimumbedrag aan andere voorzieningen besteden.

Ook staat er een nuttige passage in over artikel 7:402 BW: een opdrachtgever mag redelijke aanwijzingen geven zonder dat dat de zelfstandigheid in de weg staat. Volgens SoloPartners biedt dat een aanknopingspunt om de Wkkgz-binding een plek te geven. De regering moet dat dan wel uitdrukkelijk bevestigen.

Daarnaast geeft de toelichting zelf een voorbeeld van een werkende die binnen de organisatie van een opdrachtgever zes maanden lang zorg draagt voor een aantal specifieke klanten, tegen een vast eindbedrag. Op het onderdeel ‘eigen rekening en risico’ voldoet die werkende volgens de regering wél. Wie werkt tegen een vaste prijs voor een omschreven resultaat, bijvoorbeeld rechtstreeks voor cliënten via een pgb, heeft dus meer kans om binnen de veilige haven te vallen. Dan moet wel ook aan de andere voorwaarden zijn voldaan.

Wat vraagt SoloPartners aan het kabinet?

• Bevestig dat de binding aan de regels van de zorgaanbieder die de Wkkgz voorschrijft, valt onder de gewone aanwijzingsbevoegdheid van een opdrachtgever (artikel 7:402 BW), zolang zij niet verder gaat dan de wet vereist.
• Bevestig dat het regeringsstandpunt uit 2015 onverminderd blijft gelden.
• Erken dat het werk dat zorg-zzp’ers verrichten zonder het te factureren (zoals reistijd, dossiervoering, overdracht en scholing) meetelt zodat de betaling op basis van uren niet automatisch betekent dat de veilige haven buiten bereik is.

Laat van je horen: reageer op de internetconsultatie

Het is cruciaal dat de stem van zorg-zzp’ers wordt gehoord. Daarom is jouw input onmisbaar! Het wetsvoorstel ligt tot en met 29 oktober 2026 ter consultatie. Iedereen kan reageren! Het kabinet geeft zelf aan dat het de consultatie gebruikt om onder meer het minimumbedrag voor voorzieningen vast te stellen. Juist nu kunnen reacties uit de praktijk het verschil maken.

Zo reageer je:

1.   Ga naar de internetconsultatie over de Zelfstandigenwet. Je komt dan direct op de pagina van de consultatie. Daar vind je ook de wettekst en de memorie van toelichting.

2.   Klik op de knop om te reageren en vul het formulier in. Je kunt daarbij aangeven of je reactie openbaar mag worden gepubliceerd.

3.   Verstuur je reactie uiterlijk 29 oktober 2026. Een korte reactie met één concreet voorbeeld is al waardevol.

Een paar tips

Breng in je reactie één heldere boodschap over: ‘De Zelfstandigenwet helpt mij niet’. De wet belooft zekerheid, maar wie als zzp’er via een zorginstelling werkt, valt door de werkrelatietoets al snel buiten de veilige haven. Leg uit waarom dat voor jou geldt en vraag het kabinet om te bevestigen dat het standpunt uit 2015 onverkort blijft gelden.

Onderbouw die boodschap met je eigen praktijk. Kies een of meer van deze onderwerpen:

• Protocollen en kwaliteitseisen.
  Je moet je aan de regels van de instelling houden, omdat de Wkkgz dat eist. Volgens de toelichting wijst dat juist op gebrek aan vrijheid. Welke regels volg je en hoe bepaal je daarbinnen zelf hoe je je werk doet?
• Je eigen professionele verantwoordelijkheid.
  Ben je BIG-geregistreerd, regel je je eigen scholing en ben je zelf verzekerd voor beroepsaansprakelijkheid? Dan draag je je eigen verantwoordelijkheid, maar telt dat in de nieuwe toets nauwelijks mee.
• Uurtarief en onbetaald werk.
  Wie per uur wordt betaald, voldoet volgens de toelichting ‘in ieder geval niet’ aan eigen rekening en risico. Hoeveel tijd besteed je per week aan reistijd, dossiervoering, overdracht en scholing die je niet factureert? Reken het voor.
• Je overeenkomst.
  Wat regel je zelf en wat legt de instelling vast omdat de wet dat van haar eist?
• De gevolgen.
  Wat gebeurt er als instellingen geen zzp’ers meer durven in te huren? Denk aan langere wachttijden, minder continuïteit voor cliënten of zorgprofessionals die de zorg verlaten.

Hoe concreter, hoe beter. Eén echt voorbeeld uit jouw werk weegt zwaarder dan tien algemene bezwaren.

Stuur je reactie ook naar SoloPartners

Deel je ervaringen ook met ons. SoloPartners dient namens haar leden een eigen reactie in. Daarbij gebruiken we jullie praktijkvoorbeelden om de knelpunten zichtbaar te maken. Mail je reactie naar [email protected].

Let op: dit is een wetsvoorstel. De tekst kan na de consultatie en tijdens de behandeling in de Tweede en Eerste Kamer nog veranderen. Voor nu verandert er niets aan hoe je werkt.