Zo kan zzp wél. Behalve bij het UWV?

Begin deze week vond het commissiedebat over de uitvoeringsproblematiek bij het UWV plaats. Tijdens dit debat hield minister Vijlbrief van Sociale Zaken en Werkgelegenheid vast aan een opmerkelijk standpunt: het UWV kan geen zzp’ers meer inzetten als verzekeringsarts. In antwoord op kamervragen liet hij vlak daarvoor weten dat deze artsen ‘door de aard van het werk’ eigenlijk werknemers moeten zijn; er zou onvermijdelijk sprake zijn van een gezagsverhouding. Volgens de minister valt daar niets aan op te lossen.

Gezag is geen functietitel

SoloPartners, de brancheorganisatie voor zzp’ers in de zorg, vindt dat een onjuist én schadelijk standpunt. Om drie redenen:

1. De suggestie dat bepaald werk ‘naar zijn aard’ altijd onder werkgeversgezag valt, is juridisch te kort door de bocht. De Hoge Raad heeft immers in het Deliveroo-arrest bepaald dat álle omstandigheden van het geval in onderlinge samenhang moeten worden gewogen. Inbedding in de organisatie is daarbij één gezichtspunt; niet hét doorslaggevende criterium.
2. In de Uber-zaak is bevestigd dat het 'verrichten van hetzelfde werk als werknemers' zelfstandigheid niet uitsluit; het ondernemerschap van de werkende weegt volwaardig mee. Wie een opdracht inricht met een afgebakend resultaat, professionele autonomie, een passend tarief en echt ondernemersrisico, creëert een wezenlijk andere arbeidsrelatie dan een dienstverband. Dat is geen trucje, dat is precies de toets die de wet vraagt.
3. Daar komt bij: juist bij artsen is inhoudelijk gezag beperkt. Een verzekeringsarts oordeelt op basis van eigen medische professionaliteit; geen manager bij het UWV schrijft voor welke beperkingen een arts moet vaststellen. Dat de organisatie protocollen en kwaliteitseisen hanteert, geldt voor loondienst en opdracht gelijkelijk. Dit maakt van professionele kaders nog geen werkgeversgezag.

Kabinet spreekt met twee monden

Op exact dezelfde dag dat minister Vijlbrief schriftelijk bevestigde dat het UWV niet met zzp’ers kan werken, lanceerde zijn collega minister Aartsen van Werk en Participatie de publiekscampagne ‘Zo kan zzp wél’. Deze campagne geeft opdrachtgevers concrete handvatten, zoals:

• spreek een concreet resultaat af;
• laat de zzp’er het eigen werk sturen;
• werk op factuurbasis;
• hanteer een passend tarief;
• laat de zelfstandige ondernemersrisico dragen.

Over de ‘aard van het werk’ als onneembare horde wordt geen woord gerept. Hoe is het dan uit te leggen dat de Rijksoverheid werkgevers voorhoudt dat het wél kan, terwijl haar eigen uitvoeringsorganisatie volhoudt dat het per definitie niet kan? Ook zonder dat zichtbaar is dat het UWV serieus heeft geprobeerd de opdrachten volgens dit afwegingskader in te richten.

De rekening ligt bij zieke werknemers

Dit is geen academische discussie. Ruim 11.000 mensen wachten inmiddels langer dan zes maanden op een WIA-beoordeling; eind 2025 waren dat er nog ‘maar’ 7.900. De belangrijkste oorzaak hiervoor is het tekort aan verzekeringsartsen. Het door de minister aangedragen alternatief ‘detachering’ blijkt in de praktijk niet te werken. Het UWV kan geen detacheerders van verzekeringsartsen vinden.

Tegelijkertijd is er wél capaciteit, namelijk de zelfstandig artsen die tot oktober 2025 voor het UWV werkten. Slechts een deel van hen accepteerde het aangeboden dienstverband. De rest is verloren gegaan voor de publieke keuringspraktijk. Wie dan, uit risicomijding, categorisch weigert zelfstandigen in te zetten, maakt een keuze. De prijs ervan wordt betaald door zieke werknemers die op duidelijkheid wachten.

Kabinet, kies één lijn!

SoloPartners maakt zich zorgen over de signaalwerking. De redenering ‘dit werk is naar zijn aard loondienst’ is exact de redenering waarmee zorgorganisaties zelfstandig zorgprofessionals bij voorbaat uitsluiten. Het gevolg? Personele krapte en vertrekkende professionals.

Rechtspraak en het eigen kabinetsbeleid vragen om een weging per opdracht. Als een minister bovenstaande lezing dan categorisch normaliseert, wakkert hij precies de risicomijding aan die de arbeidsmarkt in de zorg en publieke dienstverlening nu verlamt.

Onze oproep aan het kabinet: kies één lijn. Beoordeel arbeidsrelaties per opdracht en richt opdrachten goed in volgens het eigen afwegingskader. En laat het UWV daarin het goede voorbeeld geven in plaats van het slechte.